Affirmation-only versus exploratief

Je krijgt te horen dat je twee opties hebt: affirmeren of je kind afwijzen. Dat is een onjuiste tweedeling. De vraag is hoe breed er wordt gekeken voordat er stappen worden gezet, en die vraag wordt zelden uitgelegd.

Wat affirmation-only betekent

Met affirmation-only bedoelt deze site een aanpak waarin de zelf-identificatie van het kind leidend is: wat het kind over zichzelf zegt wordt als uitgangspunt genomen en twijfel of vertraging geldt als schadelijk. Over de Nederlandse zorg schrijft de Gezondheidsraad in juni 2026 dat de nadruk ligt op stapsgewijze exploratie van de genderidentiteit, dat voor jongeren met genderdysforie eerst psychologische zorg aangewezen is, en dat somatische zorg pas aan de orde komt na uitgebreide diagnostiek, psychologische hulp en indicatiestelling door een multidisciplinair team (bron).

Wat het bewijs en de exploratieve zorg zeggen

De Cass Review (2024) noemt de zorg voor jongeren met genderdysforie "an area of remarkably weak evidence". De NICE-reviews van oktober 2020 over puberteitsremmers en cross-sex hormonen beoordeelden alle uitkomsten als zeer lage zekerheid (bron). Het Zweedse SBU-rapport 342 (februari 2022) vond het bewijs onvoldoende om effecten van puberteitsremmers en cross-sex hormonen op genderdysforie en psychosociaal welzijn te beoordelen. De Finse richtlijn uit 2020 noemt volgens het eindrapport van de Cass Review psychosociale zorg de eerste behandeling en adviseert uiterste voorzichtigheid met puberteitsremmers onder de 18 (bron). Exploratieve zorg betekent in de visie van deze site:

Eerst een brede beoordeling: Cass beveelt aan dat jongeren in de genderzorg een brede beoordeling van hun behoeften krijgen, met screening op ontwikkelingsstoornissen zoals autisme en een beoordeling van hun psychische gezondheid (bron).
Onderliggende thema's behandelen (autisme, eetstoornis, trauma, depressie).
Sociale transitie zien als een interventie: Cass schrijft dat sociale transitie binnen de gezondheidszorg gezien moet worden als een "actieve interventie" (vertaald), en adviseert bij jonge kinderen een voorzichtiger aanpak dan bij adolescenten (bron).
Puberteitsblokkers en hormonen alleen in onderzoeksverband of bij hoge uitzondering: volgens de Gezondheidsraad zijn ze in Engeland en Zweden nog slechts in onderzoeksverband beschikbaar (bron).
Tijd nemen: Cass schrijft dat de overgrote meerderheid van de jongeren van puberteitsremmers doorgaat naar hormonen, dat er daarom geen bewijs is dat remmers tijd kopen om na te denken, en dat de zorg bestaat dat ze het verloop van de psychoseksuele ontwikkeling en de genderidentiteit kunnen veranderen (bron).

Hoe ouders dit terugkrijgen

De Gezondheidsraad schrijft dat bij huisartsen en de reguliere ggz vaak sprake is van handelingsverlegenheid of een gebrek aan kennis over gendervragen, en pleit voor (na)scholing (bron). Vragen die je kunt stellen:

Heeft u kennisgenomen van de Cass Review en wat doet u daarmee?
Welke andere mogelijke oorzaken voor dysforie worden in mijn kind onderzocht?
Wat is uw werkwijze als een ouder een exploratieve aanpak wenst?
Bent u bekend met de conclusies van SBU, NICE en de Finse richtlijn?

Verwijst een hulpverlener naar de WPATH-richtlijn, dan is dit van belang: in de beoordeling van richtlijnen voor de Cass Review scoorde WPATH 2022 op zorgvuldigheid van ontwikkeling 35 procent, tegen 71 procent voor de Zweedse, 51 procent voor de Finse en 30 procent voor de Noorse richtlijn uit 2020 (bron). Lees ook over de WPATH-files en de Cass Review voor ouders.

Wat je hier in NL mee kunt

Volgens de Gezondheidsraad zijn sommige Europese landen terughoudender geworden met hormoonbehandelingen: in Engeland en Zweden zijn puberteitsremmers en hormonen nog slechts in onderzoeksverband beschikbaar, terwijl de behandeling in Duitsland, Oostenrijk, Zwitserland, Polen en Frankrijk recentelijk steviger is verankerd in richtlijnen en expert statements. De raad zag in zijn advies van 30 juni 2026 geen aanleiding de Nederlandse zorg anders in te richten (bron). Als ouder kun je vragen stellen, een second opinion vragen en om een exploratief traject vragen. Lees wanneer een tweede mening en de internationale koers.